Spis treści
- Problemy z koncentracją, lęk i wahania nastroju.
- Problemy z koncentracją mogą mieć różne przyczyny
- 1. Za mało snu może odbijać się na koncentracji i nastroju
- 2. Lęk i rozdrażnienie mogą mieć również podłoże fizjologiczne
- 3. Znaczenie mogą mieć także dawne urazy głowy
- 4. Stan zapalny a funkcjonowanie mózgu
- 5. Metabolizm również ma znaczenie
- Czy problemy fizjologiczne wykluczają ADHD, depresję lub zaburzenia lękowe?
- 11 obszarów, które Daniel Amen sugeruje sprawdzić
- Lepsze zrozumienie tego, co wpływa na mózg
Problemy z koncentracją, lęk i wahania nastroju.
Nie możesz się skupić, coraz częściej o czymś zapominasz, trudno ci zebrać myśli, a do tego pojawiają się rozdrażnienie, niepokój lub spadki nastroju? Najłatwiej przypisać takie objawy stresowi, przemęczeniu albo trudniejszemu okresowi w życiu. Czasem rzeczywiście to one są przyczyną. Podobne dolegliwości mogą jednak wiązać się również ze snem, gospodarką hormonalną, przebytymi urazami głowy, ogólnym stanem zdrowia czy funkcjonowaniem mózgu.
Na te zależności zwraca uwagę dr Daniel G. Amen w książce „Zdrowy umysł”. Autor proponuje, aby podczas szukania przyczyn gorszego samopoczucia brać pod uwagę nie tylko stan psychiczny, ale również czynniki, które mogą wpływać na pracę mózgu.
Problemy z koncentracją mogą mieć różne przyczyny
Trudności ze skupieniem uwagi często kojarzymy obecnie z ADHD. Samo roztargnienie, zapominanie czy kłopot z kończeniem rozpoczętych zadań nie wystarczają jednak do rozpoznania tego zaburzenia.
Według National Institute of Mental Health objawy przypominające ADHD mogą występować również w związku ze stresem, zaburzeniami snu, lękiem, depresją oraz innymi problemami zdrowotnymi. Dlatego diagnoza wymaga szerszej oceny, uwzględniającej zarówno zdrowie psychiczne, jak i historię zdrowotną pacjenta.
Może się więc zdarzyć, że próbujesz poprawić koncentrację, nie zwracając uwagi na czynnik, który cały czas ją osłabia.
Dr Amen zaleca przyjrzenie się kondycji całego organizmu i mózgu. Podobne objawy mogą mieć u różnych osób odmienne podłoże, dlatego rozwiązanie skuteczne w jednym przypadku nie zawsze będzie odpowiednie w innym.
1. Za mało snu może odbijać się na koncentracji i nastroju
Jednym z pierwszych obszarów, którym warto się przyjrzeć przy problemach z koncentracją i samopoczuciem, jest sen.
Jego niedobór nie oznacza wyłącznie porannego zmęczenia. Sen jest potrzebny między innymi do uczenia się, zapamiętywania, podejmowania decyzji i regulowania emocji. Gdy jest go za mało, mogą pojawić się problemy ze skupieniem, rozwiązywaniem zadań i kontrolowaniem reakcji emocjonalnych.
W takiej sytuacji kolejna kawa czy nowa metoda organizacji czasu niewiele zmienią, jeśli organizm od wielu tygodni nie ma wystarczająco dużo czasu na regenerację.
Daniel Amen poświęca snowi osobny rozdział książki „Zdrowy umysł” i zalicza go do najważniejszych czynników wpływających na kondycję mózgu.
2. Lęk i rozdrażnienie mogą mieć również podłoże fizjologiczne
Przyspieszone bicie serca, napięcie, niepokój, trudności ze snem czy drażliwość często kojarzą się z przewlekłym stresem lub zaburzeniami lękowymi. Podobne dolegliwości mogą jednak występować także przy niektórych zaburzeniach hormonalnych.
Przykładem jest nadczynność tarczycy. Do jej możliwych objawów należą nerwowość, rozdrażnienie, problemy ze snem, zmęczenie, drżenie rąk oraz przyspieszone bicie serca. Część z nich łatwo więc przypisać wyłącznie stresowi lub napięciu psychicznemu.
Nie oznacza to, że każdy stan niepokoju ma związek z chorobą tarczycy. Pokazuje natomiast, dlaczego przy utrzymujących się dolegliwościach nie zawsze należy ograniczać się do jednej możliwej przyczyny.
W „Zdrowym umyśle” problemy neurohormonalne są jednym z 11 obszarów, które Daniel Amen bierze pod uwagę przy ocenie kondycji mózgu i samopoczucia.
3. Znaczenie mogą mieć także dawne urazy głowy
Upadek z roweru w dzieciństwie, sport kontaktowy, kolizja samochodowa czy dawne wstrząśnienie mózgu mogą po latach wydawać się nieistotnymi wydarzeniami.
Nie każdy uraz powoduje długotrwałe następstwa. Warto jednak wiedzieć, że CDC wymienia wśród możliwych objawów łagodnego urazu mózgu między innymi problemy z uwagą i koncentracją, zaburzenia pamięci, uczucie zamglenia, drażliwość, niepokój, smutek oraz problemy ze snem.
Daniel Amen przywiązuje dużą wagę do historii przebytych urazów głowy i poświęca im osobny rozdział. Podkreśla znaczenie dokładnego wywiadu oraz szukania możliwych przyczyn problemów, zamiast koncentrowania się wyłącznie na obecnych objawach.
4. Stan zapalny a funkcjonowanie mózgu
Stan zapalny najczęściej kojarzymy z infekcją, bólem czy gorączką. Zależności pomiędzy układem odpornościowym a mózgiem są jednak znacznie bardziej złożone.
Badania wskazują na związek między procesami zapalnymi a częścią przypadków depresji. Nie oznacza to, że depresja jest po prostu chorobą zapalną ani że taki mechanizm występuje u każdej osoby. Badania prowadzone w ramach immunopsychiatrii pokazują jednak, że u części pacjentów procesy odpornościowe mogą mieć znaczenie dla nastroju, motywacji i funkcji poznawczych.
Amen zalicza przewlekły stan zapalny do obszarów istotnych dla zdrowia mózgu. W książce omawia także odporność, infekcje, metabolizm i inne czynniki związane z funkcjonowaniem całego organizmu.
Przy problemach z samopoczuciem warto więc uwzględniać nie tylko emocje, ale również ogólną kondycję organizmu i warunki, w jakich funkcjonuje mózg.
5. Metabolizm również ma znaczenie
Mózg potrzebuje dużych ilości energii i pozostaje ściśle związany z funkcjonowaniem całego organizmu. Zaburzenia metaboliczne mogą więc wpływać także na jego pracę.
Daniel Amen sporo miejsca poświęca odżywianiu, aktywności fizycznej, kontroli parametrów zdrowotnych oraz zaburzeniom związanym z metabolizmem.
Nie sprowadza tego jednak do jednej diety czy konkretnego produktu, który miałby poprawiać koncentrację lub nastrój. Zwraca uwagę na szerszą zależność pomiędzy codziennym sposobem odżywiania, ruchem, snem, kondycją organizmu i funkcjonowaniem mózgu.
W dalszej części książki przedstawia również praktyczne zalecenia dotyczące żywienia, badań i codziennych nawyków.
Czy problemy fizjologiczne wykluczają ADHD, depresję lub zaburzenia lękowe?
Nie. ADHD jest rozpoznanym zaburzeniem neurorozwojowym, a depresja i zaburzenia lękowe są problemami zdrowotnymi wymagającymi odpowiedniej diagnostyki i, jeśli zachodzi taka potrzeba, leczenia.
Uwzględnianie kondycji organizmu nie oznacza bagatelizowania diagnozy ani rezygnowania z pomocy specjalisty. Istotne jest natomiast to, że podobne objawy mogą występować z różnych powodów.
Problemy ze skupieniem nie zawsze oznaczają ADHD. Rozdrażnienie nie musi wynikać z cech charakteru. Gorszy nastrój może mieć więcej niż jedną przyczynę, a przewlekłego zmęczenia nie zawsze da się pozbyć po kilku dniach odpoczynku.
Jeżeli objawy utrzymują się przez dłuższy czas, nasilają się albo zaczynają utrudniać pracę, naukę, relacje czy codzienne funkcjonowanie, warto omówić je ze specjalistą.
11 obszarów, które Daniel Amen sugeruje sprawdzić
W książce „Zdrowy umysł” dr Daniel G. Amen dzieli czynniki związane ze zdrowiem mózgu na 11 głównych obszarów. Są to:
- przepływ krwi,
- starzenie się i aktywność mózgu,
- przewlekły stan zapalny,
- genetyka,
- przebyte urazy głowy,
- działanie toksyn,
- nieprawidłowa aktywność elektryczna mózgu,
- odporność i infekcje,
- problemy neurohormonalne,
- zdrowie metaboliczne,
- sen.
Lista pozwala spojrzeć na problemy z koncentracją, nastrojem czy lękiem z kilku stron. Znaczenie poszczególnych czynników może być inne u każdej osoby, dlatego ważna jest nie tylko ich znajomość, lecz także próba ustalenia, które z nich mogą mieć znaczenie w konkretnym przypadku. Temu zagadnieniu autor poświęca dużą część swojej książki.
Lepsze zrozumienie tego, co wpływa na mózg
Jedna osoba może mieć problemy z koncentracją, ponieważ od miesięcy źle śpi. U innej przyczyną może być ADHD. Ktoś inny zmaga się z przewlekłym stresem, zaburzeniami nastroju, następstwami przebytego urazu albo problemem zdrowotnym, który nie został jeszcze rozpoznany.
Książka „Zdrowy umysł” Daniela G. Amena nie ogranicza się więc do opisywania depresji, ADHD, lęku czy wahań nastroju. Autor przedstawia czynniki, które mogą mieć znaczenie dla kondycji mózgu, i pokazuje, jak szeroko można spojrzeć na jego zdrowie.
Na 496 stronach omawia 11 głównych obszarów ryzyka oraz praktyczne zagadnienia związane z badaniami, snem, odżywianiem, aktywnością fizyczną, codziennymi nawykami i nutraceutykami. W książce znajdują się także historie pacjentów oraz obrazy badań SPECT, których autor używa do przedstawienia swojego podejścia do funkcjonowania mózgu.
Jeśli od pewnego czasu coraz trudniej ci się skoncentrować, częściej odczuwasz niepokój lub zauważasz zmiany nastroju, książka może pomóc uporządkować wiedzę na temat czynników wpływających na pracę mózgu.
Fragment „Zdrowego umysłu” jest dostępny bezpłatnie na stronie wydawnictwa. Można dzięki niemu sprawdzić, w jaki sposób Daniel G. Amen przedstawia związki pomiędzy zdrowiem mózgu, kondycją całego organizmu i samopoczuciem psychicznym.
